عنوان اختراع: اینولین تولید شده از گیاه سریش

خلاصه اختراع

روند تحقیقات تغذیه ای موجب شده است تا عرضه و مصرف غذاهای سلامتی زا رشد فزاینده ای داشته باشد كه به دلیل حضور تركیبات موثر بر فعالیت های بدن، موجب سلامتی و كاهش ابتلا به بیماری ها می گردند. مصرف كنندگان امروزه بیشتر نگران سلامتی خود هستند و تمایل به خرید غذاهایی دارند كه علاوه بر طعم خوب، كم كالری و كم چرب بوده و برای سلامتی سودمند باشند. بیماریهای قلبی و عروقی، سرطان، كلسترول بالا، وزن زیاد، پوكی استخوان و دیابت از بیماریهای شایع امروزی هستند. اینولین و الیگوفروكتوزها (فروكتان ها) در زمره غذاهای سلامتی زا بوده و می توانند بخشی از نیازهای صنعت غذا برای تولید غذاهای سالم را برآورده سازند. اینولین به عنوان محصول اصلی صنعت پری بایوتیك ها، می‌تواند در پیشگیری از بیماری‌های مذكور، اهمیت داشته باشد. اینولین ها مخلوطی از بخش های فروكتوز هستند كه توسط باندهای گلیكوزیدی (2→1)β و/ یا (6→2)β به هم متصل شده اند و معمولا یك گلوكز داخلی یا انتهایی در ساختار خطی یا شاخه ای آنها وجود دارد. اینولین ها انواعی از فروكتان ها هستند كه عموما دارای باندهای (2→1)β، ساختار خطی و یك بخش گلوكز در ابتدای زنجیره (غیرالزامی) هستند. گلوكوپیرانوزیل فروكتوز و فروكتوپیرانوزیل فروكتوز مخلوطی از الیگومرها و پلیمرها هستند كه توسط درجه پلیمریزاسیون خود، بهتر مشخص می شوند. اینولین ها به علت وجود باندهای گلیكوزیدی (2→1)β در ساختارشان، در برابر هضم در بخش بالایی دستگاه گوارش مقاومت می كنند اما به مقدار كمی نیز در روده بزرگ تخمیر می شوند. بنابراین در دسته الیگوساكاریدهای غیر قابل هضم و نیز ﻓﯿﺒﺮﻫﺎی رژیمی ﻣﺤﻠﻮل در آب قرار دارند. اما به علت خصوصیات تخمیری خاصشان، خصوصیات متفاوتی نسبت به سایر فیبرهای رژیمی نشان می دهند. بنابراین، نقش خود را در یك رژیم غذایی متعادل، ممكن است از طریق افزایش مقدار فیبر، بهبود تنوع منابع فیبری، از طریق تاثیر بر عملكردهای گوارشی (تركیب فلور داخلی، عملكردهای مخاطی، فعالیت های غدد ترشحی، جذب مواد معدنی و ...) و حتی نقش های سیستمی (مخصوصا تنظیم لیپیدی و عملكردهای ایمنی) و نیز با كاهش خطر بیماری های مختلف ایفا می كنند. سریش (Eremurus spectabilis) متعلق به خانواده لاله می باشد. این گیاه پایا، دارای ریشه های فیبری و كلفت، استوانه ای، گوشتی و بسیار طویل می باشد. ظهور گیاه عموماً اواخر فروردین انجام شده، گلهای سریش اواخر اردیبهشت و خرداد ظاهر و بلافاصله بذر تشكیل می گردد. زمان بهره برداری از گیاهان سریش از نیمه دوم خرداد شروع و تا دو ماه ادامه دارد. پراكندگی جغرافیایی آن به طور عمده در جنوب آسیا تا حداكثر آسیای میانه، شامل كشورهای تركیه، فلسطین، لبنان، سوریه، عراق، غرب پاكستان، افعانستان، ایران و قفقاز می باشد. در ایران نیز در مناطقی مانند خراسان، مریوان، دماوند، خمین، اراك، دشت كرج و كرمانشاه قابل رویش می باشد. گیاه سریش از جمله گیاهانی می باشد كه از قدیم الایام در امور صنعتی و طب سنتی استفاده می شده است. از دانه‌های این گیاه، روغنی گرفته می‌شود كه در طب سنتی برای درمان تصلب شرایین مورد استفاده قرار می‌گیرد. از برگ‌های این گیاه به عنوان سبزی خوردنی و از ریشه‌های این گیاه كه به صورت غدد پنجه‌ای است به عنوان چسب استفاده می‌شود. با توجه به اهمیت تغذیه‌ای اینولین، تولید و كاربرد روز افزون آن در سطح جهانی، همچنین وجود گیاهان متنوع غنی از اینولین در سطح وسیعی از كشور، متاسفانه بدلیل صرف هزینه بالا جهت خرید و وارد كردن این ماده در حوزه صنایع غذایی، این ماده در صنعت داخلی كماكان ناشناخته باقی مانده است. در این راستا، این اختراع با هدف استخراج اینولین از گیاه سریش انجام گردید. در انجام مراحل این اختراع، از روش رویه پاسخ و طرح باكس بنكن به منظور بررسی تأثیر زمان (5-40 دقیقه) و دمای استخراج (40-90 درجه سانتیگراد) و نسبت آب به ماده جامد (30:1 – 50:1) بر راندمان استخراج فروكتان از سریش، درجه پلیمریزاسیون، درجه خلوص و نیز بهینه سازی فرایند استخراج آبی، استفاده گردید. برای توصیف بازده استخراج، درجه پلیمریزاسیون و درجه خلوص از مدل های درجه دوم استفاده و كارایی آن مورد تائید قرار گرفت. سپس، مدل بدست آمده جهت یافتن بهترین شرایط فرایند با بیشترین بازده استخراج و درجه خلوص، استفاده گردید. نتایج نشان داد، در صورتی كه زمان استخراج 38/28 دقیقه، دمای استخراج 88 درجه سانتیگراد و نسبت آب به ماده جامد 50:1 باشد، بیشترین بازده استخراج (10/54 درصد) و درجه خلوص (58/32 درصد) حاصل می گردد.